Büdcəni hesablayanda əlavə gəlirlə köç daha asan görünür. Tələbə qruplarında sərbəst iş qrafiki, kuryer xidməti, kafelər və həftədə 30 saat işləmək barədə məsləhətlər dolaşır. Başqasının yazdığı rəqəm isə sizin pasportunuz və statusunuz üçün hüquqi qayda deyil.
Azərbaycanda əyani təhsil müvəqqəti yaşamaq üçün əsas ola bilər. Bu əsas əcnəbi tələbəyə avtomatik işləmək hüququ vermir. Dövlət Miqrasiya Xidmətinin məlumatına görə, əcnəbilərin ödənişli işləməsi üçün adətən işəgötürən onların adına iş icazəsi almalıdır. Tələb olunan icazə olmadan əmək müqaviləsi bağlamaq qadağandır.
Niyə birbaşa işə başlamaq olmaz
«Tələbə vizası aldım, dərhal işə çıxa bilərəm» yanaşmasına güvənməyin. Əvvəlcə işəgötürən əcnəbini rəsmi işə götürməyə və icazə prosesini aparmağa hazır olmalıdır. Müraciəti işəgötürən verir, əcnəbi əməkdaşın niyə lazım olduğunu əsaslandırır və icazənin müddətinə uyğun müqavilə bağlayır.
Qanunda iş icazəsindən azad olunan kateqoriyalar var. Adi əcnəbi tələbə yalnız tələbə olduğu üçün ümumi istisna siyahısına daxil edilmir. Müəyyən saat sayında avtomatik işləmək hüququ barədə deyilən hər fikri qüvvədə olan norma və ya Miqrasiya Xidmətinin yazılı cavabı ilə yoxlayın.
İşə başlamazdan əvvəl üç sual
- Bu, ödənişli əmək fəaliyyəti, yoxsa tədris proqramının bir hissəsi olan praktikadır?
- Sizin vəziyyətinizdə iş icazəsi lazımdırmı və onu kim alır?
- İş qrafiki və müqavilə əyani təhsilinizə və yaşamaq əsasınıza uyğundurmu?
İşəgötürən «hamı belə işləyir» deyib müqavilədən yayınırsa, risk sizin üzərinizdə qalır. Pasportunuzu girov verməyin və şərtləri yazılı şəkildə ala bilmədiyiniz işə razılaşmayın.
Təcrübə ilə iş həmişə eyni deyil
Təcrübə tədris planının hissəsi, ödənişsiz praktika və ya ödənişli əmək fəaliyyəti ola bilər. «Internship» sözü hüquqi statusu müəyyən etmir. Universitetdən praktikanın proqramda olub-olmadığını, müqaviləni kimin imzaladığını və əcnəbi tələbəyə hansı miqrasiya sənədlərinin lazım olduğunu soruşun.
Şirkət maaş verir və iş öhdəlikləri müəyyən edirsə, yalnız adı «təcrübə» olduğuna görə bunu avtomatik tədris fəaliyyəti saymayın.
Büdcəni necə qurmaq lazımdır
İlk aylarda gəlir olmayacağını nəzərə alaraq plan qurun. Təhsil haqqını, kirayəni və depoziti, yeməyi, nəqliyyatı, rabitəni, tibbi xərcləri, tərcümələri, təsdiqləri və dövlət rüsumlarını hesablayın. Hələ tapmadığınız və icazəsi olmayan iş məcburi xərcləri ödəməməlidir.
Bu yanaşma daha sərt görünür, amma ölkəyə gəldikdən sonra işəgötürənin icazə almağa hazır olmadığı vəziyyətdən qoruyur.
Qanuni iş tapmaq şansını nə artırır
- konkret vakansiyaya uyğun ingilis, rus və ya Azərbaycan dilində CV;
- işəgötürənə göstərə biləcəyiniz aydın dərs cədvəli;
- şirkətin əcnəbi əməkdaş üçün icazə almağa dəyər hesab etdiyi bacarıqlar;
- müqavilə və iş icazəsi barədə işəgötürənin yazılı cavabı;
- ilk iş günündən əvvəl Miqrasiya Xidmətində şərtlərin yoxlanılması.
Proqramı yalnız kampus yaxınlığında asan iş vəd edildiyinə görə seçməyin. Əvvəl proqramın özünü, yaşayış xərcini və maliyyə ehtiyatını qiymətləndirin. Sonra qanuni iş yolunu ayrıca yoxlayın.
EduScope proqramları müqayisə etməyə və hələ mövcud olmayan maaşa arxalanmadan real büdcə qurmağa kömək edir. İş sizin üçün məcburi şərtdirsə, bunu seçim meyarına daxil edib universitetə, işəgötürənə və Miqrasiya Xidmətinə veriləcək sualları əvvəlcədən hazırlaya bilərik.